Bốn "kẽ hở" khiến hàng giả lộng hành trên sàn thương mại điện tử — và cách bịt lại

Vì sao người bán hàng giả "quảng cáo giỏi hơn người bán hàng thật"?

Một nghịch lý tôi nhiều lần cảnh báo trên báo chí: người bán hàng giả sẵn sàng đầu tư rất mạnh cho quảng cáo — vì họ không mất chi phí nghiên cứu, xây dựng thương hiệu hay kiểm định chất lượng. Khoản tiết kiệm đó được dồn hết vào chạy quảng cáo và thuê người nổi tiếng livestream, lấn át chính những doanh nghiệp làm ăn chân chính trên môi trường số.

Bốn "kẽ hở" pháp lý cần gọi đúng tên

1 — Tính ẩn danh: người bán có thể lập gian hàng với thông tin sơ sài, bị gỡ thì lập gian hàng khác. Khi định danh người bán chưa được thực thi nghiêm, việc "tái sinh" gần như không có chi phí.

2 — Tách rời các khâu giao dịch: quảng cáo trên mạng xã hội, chốt đơn qua tin nhắn, thanh toán khi nhận hàng, giao qua đơn vị vận chuyển độc lập — mỗi khâu do một chủ thể quản lý khác nhau, nên khi xảy ra vi phạm rất khó quy trách nhiệm trọn chuỗi.

3 — Đặc thù livestream: nội dung phát trực tiếp tồn tại tức thời, người xem quyết định mua trong vài phút, còn bằng chứng vi phạm thì khó lưu vết nếu nền tảng không có cơ chế lưu trữ bắt buộc.

4 — Chế tài chưa đủ răn đe: lợi nhuận từ hàng giả quá lớn so với mức phạt hành chính, nên xử phạt xong nhiều đối tượng sẵn sàng… vi phạm tiếp.

Bịt kẽ hở bằng cách nào?

• Liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế, quản lý thị trường, công an và các sàn — để một người bán vi phạm ở nền tảng này không thể "tái sinh" ở nền tảng khác.
• Định danh người bán và xác thực người livestream bán hàng — minh bạch hoá chủ thể chịu trách nhiệm trước pháp luật.
• Ứng dụng AI và blockchain để truy xuất nguồn gốc hàng hoá, phát hiện sớm gian hàng bất thường thay vì chờ khiếu nại.
• Siết trách nhiệm ba bên: sàn (kiểm soát và gỡ bỏ vi phạm — Điều 36 Nghị định 52/2013/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 85/2021/NĐ-CP), KOL (liên đới khi quảng cáo sai) và người bán (chịu trách nhiệm chính về hàng hoá).

Đây không chỉ là câu chuyện thực thi pháp luật, mà là điều kiện sống còn để thương mại điện tử Việt Nam — với mục tiêu xuất khẩu số hàng trăm tỷ USD — phát triển bền vững.

Hỏi nhanh — đáp gọn